Giriş
İş hukuku işçiyi koruma temelli
bir alandır. Bu temel nedeniyle mevzuatımızda işçiyi korumak için farklı yollar
geliştirilmiş, haksız yere işten çıkarmalar önlenmek istenmiştir. İşe iade
davaları haklı veya geçerli bir nedene dayanmayan işveren fesihlerinde iş
güvencesinden yararlanan işçiyi koruyan tespit niteliğinde davalardır. Alışılan
işçilik alacakları davasına kıyasen işe iade davalarında ivedi yargılama esas
alınarak işçinin bir an önce işe geri dönmesi ve yasal alacaklarına kavuşması
sağlanmıştır.
Haksız nedenle iş akdinin feshedildiğini düşünen işçi 01/01/2018 tarihi itibariyle fesih bildirimini öğrendikten hemen sonra 1 aylık hak düşürücü süre içerisinde arabulucuya başvurmak suretiyle işe iade yoluna gidebilmektedir. 1 aylık süre hak düşürücü süre olması nedeniyle dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biridir.
İşe iade davası bir alacak davası
değil bir tespit davasıdır. Dolayısıyla işe iade davası aracılığıyla doğmuş
olan işçilik alacakları örneğin kıdem , ihbar tazminatı, yıllık izin, fazla
mesai, UGBT alacakları gibi alacaklar talep edilmez.
İşe iade davasının açılabilmesi
için işçinin bazı kriterleri taşıması gerekmektedir.
İşçi iş güvencesinden yararlanması gerekir. İş güvencesi kapsamına girmeyen
işçinin bu davayı açma hakkı yoktur.
İş güvencesi, işverenin işçiyi
keyfi olarak işten çıkarmasını önleyen bir teminattır. İş güvencesi kapsamından
işçinin yararlanabilmesi için işçinin İş Kanunu Ve Basın İş Kanunu kapsamında
işçi sayılması gerekir. Bununla birlikte işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi
ile çalışıyor olması; en az o iş yerinde 6 aylık kıdeminin bulunması; aynı
işyerinde yahut aynı işverenin aynı işkolunda yer alan ve birden fazla iş
yerinde toplam işçi sayının en az 30 olması ile işçinin işveren vekili
statüsünde bulunmama şartları aranır.
Bu şartları taşıyan fesih
bildiriminin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içerisinde
arabulucuya başvurarak işe iade davası açabilmektedir.
Arabuluculuk sonucunda anlaşma
olmaması halinde ise işçi arabuluculuk son tutanağın tanzim edildiği tarihten
itibaren 2 hafta içerisinde İş Mahkemesine başvurarak davayı açmalıdır. İşe
iade davasında görevli mahkeme İş Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural
olarak işverenin yerleşim yeri yahut işin yapıldığı yer mahkemesidir.
İşe iade davasında davacı
işçidir. Ancak toplu iş sözleşmesi yahut işçinin iş akdinde hüküm varsa sendika
temsilcisi de işçi adına dava açabilir.
Alt işverenlik yani taşeronluk
söz konusu ise işçi davasını hem alt işverene hem de asıl işverene yöneltmek
zorunda olduğundan her iki taraf birlikte gösterilerek arabuluculuk başvurusu
yapılmalı ve akabinde anlaşmama olmaması halinde dava, her iki taraf birlikte
gösterilerek açılmalıdır.
İşçi işe iade davasında iş
güvencesi kapsamında bulunduğunu ispat etmek durumundadır. İşveren açısından
durum biraz daha farklıdır.
İşveren;
1. Fesih
bildirimini yazılı bir şekilde net ve kesin bir dille bildirmiş olduğunu,
2. Feshi
haklı veya geçerli bir nedene dayalı olarak gerçekleştirdiğini
3. Feshi
işçinin yetersizliği yahut bir davranışı nedeniyle gerçekleştirmesi durumunda
işçiden savunma aldığını
4. Feshin son çare olması ilkesine riayet ettiğini ispatlamak durumundadır.
İŞE İADE DAVASININ SONUÇLANMASI
İşe iade davasında mahkeme,
işveren tarafından gerçekleştirilen feshin usul ve esas yönünden geçerli bir
nedene dayanıp dayanmadığını değerlendirir. Mahkeme, yapılan inceleme
sonucunda feshin usulüne uygun olarak gerçekleştirildiği ve geçerli bir nedene
dayandığı kanaatine varırsa davanın reddine karar verir. Buna karşılık,
feshin geçerli bir nedene dayanmadığı veya fesih sürecinde kanunen öngörülen
usule uyulmadığı sonucuna ulaşılması hâlinde, feshin geçersizliğine ve
işçinin işe iadesine karar verir. Bu kapsamda mahkeme, 4857 sayılı İş
Kanunu’nun 20 ve 21. maddeleri uyarınca işe iadenin hukuki sonuçlarını da hüküm
altına alır.
İşe iade davası sonucu işe iade
kararı verilmesi ve kararın kesinleşmesi akabinde işçinin kararın tebliğinden
itibaren 10 iş günü içerisinde işverene başvurması gerekmektedir. İşbu 10
günlük süre hak düşürücü süredir. Başvuru bir şekil şartına tabi değildir ancak
10 iş günü içerisinde bu başvuru işverene ulaşmalıdır.
İşçinin başvurusu üzerine işveren
iki farklı yol izleyebilir. Başvuru kararı kendisine ulaşan işveren 1 aylık
süre içerisinde işçiyi işe çağırmalıdır. İşveren, işçiyi eski işinde işe
başlatmalı, eski pozisyonunda başlatması mümkün değilse en azından buna yakın
bir pozisyonda işe başlatmalıdır. İşe başlayan işçiye işveren boşta geçen süreye
ait ücretini ödemekle mükelleftir. Buna karşılık işçi, işten çıkarma sonucu işveren
tarafından işçiye kıdem ve ihbar tazminatı ödenmiş ise işverene iade etmesi
gerekmektedir.
İşçiyi 1 ay içerisinde işe
başlatmayan işverenin mahkemece tespit edilmiş olan boşta geçen süre ve işe
başlatmama tazminatlarını işçiye ödemesi gündeme gelir. Belirtmek gerekir ki
işe başlama başvurusu kendisine ulaşan işveren açıkça işe başlatmayacağını
bildirmesi yahut sessiz kalması halinde işe başlatmamış sayılır.
İşe başlatmayan işveren işçiye
boşta geçen süre alacağı, işe başlatmama tazminatı ve kıdem farkı oluşmuş ise
bunu ödemek zorundadır. İşe başlatmanın gerçekleşmemesi halinde sözleşme ikinci
kez feshedilmiş olur.
Boşta geçen süre alacağı işçinin
4 aylık ücreti ve diğer haklarını kapsayan alacaktır. Bu alacak dava tarihindeki işçinin giydirilmiş
ücreti esas alınarak 4 ayı aşmayacak şekilde hesaplanır. Boşta geçen süre alacağı 5 yıllık zamanaşımına tabidir. İşverene
başvuru yapıldığı tarihten itibaren mevduat faizi işletilebilmektedir.
İşe iade sürecinde boşta geçen
süre işçinin kıdeminden sayılmaktadır. Bu nedenle 4 aya kadarki süre için
işçinin kıdem tazminatı farkını talep hakkı doğmaktadır.
İşe iadesine karar verilen ancak
işe başlatılmayan işçinin iş güvencesi tazminatı yanı işe başlatmama tazminatı
talep hakkı bulunmaktadır. İş güvencesi tazminatı işçinin kıdemine göre en az 4
ay en çok 8 aylık ücreti tutarıdır. İş güvencesi tazminatı işçinin çıplak brüt
aylık ücreti üzerinden hesaplanmaktadır. İşe başlatmama tazminatı, iş
başvurusunun reddedildiği tarihte muaccel hale gelmekte ve bu tarihten itibaren
yasal faiz işletilebilmektedir. 10 yıllık zamanaşımına tabi olup zamanaşımı da
muacceliyet tarihinden başlamaktadır.
Yukarıda açıklamış olduğumuz
üzere tekrar belirtelim ki mahkemece belirlenen ücret alacakları tespit
niteliğindedir. İşbu ücretlerin tahsili için ayrıca icra takibi yahut alacak
davası açılmalıdır.
